Tokom menopauze često dolazi do tanjenja i opadanja kose, a ove promene se doživljavaju kao neprijatne i uznemirujuće. Stres, lekovi, hronična oboljenja i genetska predispozicija su neki od uzroka, a glavni uzrok je relativni skok androgena (primarno testosteron i njegovi prekurzori) u prelaznom periodu ka menopauzi.
Kosa ima svoj ciklus koji karakterišu sledeće 3 faze:
- Faza rasta (anagena faza), 85% – 90% kose se nalazi u ovoj fazi
- Prelazna (katagena) faza – prelazna faza između aktivnog rasta (anagena faza) i faze mirovanja/opadanja (telogena faza). Ova faza je kratka, ali ključna za pripremu dlake za opadanje. U ovoj fazi rast dlake prestaje, odn., prestaje deoba ćelija u matriksu dlake, veza sa dovodom krvi se prekida, a papila (koren dlake) se povlači, dolazi do keratinizacije folikula dlake i njegovog odvajanja od baze folikula, s tim što folikul ostaje u kanalu dlake i smanjuje se na 1/6 svoje prvobitne veličine. Ova faza traje 1-2 nedelje, i samo se 1% dlake u bilo kom trenutku nalazi u ovoj fazi.
- Faza mirovanja (telogena faza) – u ovoj fazi se nalazi 10%-15% kose, koja u periodu od dva do tri meseca opadne.
Najčešći oblici opadanja kose u menopauzi
- FPHL = Female Pattern Hair Loss ili gubitak kose po ženskom obrascu (androgenetska alopecija)
Karakteriše ga progresivno proređivanje kose koje se obično javlja na vrhu (kruna) i temenu, ponajpre se primeti u samoj sredini, odn., na razdeljku koji se širi. Frontalni (prednji) deo kose je intaktan. Uzrokuje ga kombinacija genetskih i hormonskih faktora i vrlo je čest, posebno nakon menopauze, pogađajući do 40% žena do 50. godine života.
- TELOGEN EFFLUVIUM (TE) – čest oblik privremenog gubitka kose koji se javlja kada veliki broj dlaka prerano uđe u fazu mirovanja (telogena faza) i opadne. Neki okidači su stres, bolest, COVID, operacija, ekstremne dijete ili hormonske promene, a često se manifestuje kao povećan gubitak kose, koji se obično javlja 2 do 3 meseca nakon okidačkog događaja. U većini slučajeva, rast kose se vraća u normalu nakon što se uzrok ispravi.
- MPHL= Male Pattern Hair Loss ili gubitak kose po muškom obrascu je progresivno i nasledno stanje koje karakteriše povlačenje linije kose koja formira oblik slova ‘M’ i/ili proređivanje na temenu. Folikuli dlake se smanjuju, proizvodeći kraće i tanje dlake, a rezultat je gubitak kose sa strane i na potiljku i ima oblik slova U.
4. Frontalna fibrozna alopecija (FFA) je hronični, ožiljni oblik gubitka kose koji prvenstveno zahvata čelo i slepoočnice – otuda i njen naziv. Pripada grupi lihenoidnih alopecija, posebno porodici lihen planopilaris. Ovaj oblik ima i inflamatornu (zapaljensku) komponentu, a najčešće se javlja upravo kod žena u post-menopauzi.
- STRATEGIJE ZA PREVENCIJU GUBITKA KOSE
Prvi cilj je sprečiti dalji gubitak kose, a ne nužno pospešiti njen rast. A najvažniji korak je obratiti se dermatologu. Ozbiljan lekar će proveriti i funkciju štitne žlezde, i naložiti laboratorijski test za proveru nivoa nutrijenata i parametara važnih za zdravlje i rast kose.
FARMAKOLOŠKE INTERVENCIJE
Topični MINOKSIDIL (najbolje 5% rastvor, 3x nedeljno) – pospešuje rast kose tako što produžava anagenu fazu (faza rasta) i povećava veličinu folikula, a vrlo često se kombinuje sa Spironolaktonom. Spironolakton je primarno poznat kao diuretik (lek za izmokravanje) koji štedi kalijum, medjutim, ovaj lek izmedju ostalog blokira aldosteron (hormon koji reguliše homeostazu tečnosti i elektrolita) i androgene receptore (testosteron i prekurzori), te se koristi u terapiji akni. Interesantno je da je Minoksidil ponajpre korišćen kao antihipertenziv, za snižavanje krvnog pritiska, a pojačana maljavost je bila izraženi “neželjeni” efekat, te je iz ovog iskustva nastala nova primena.
Drugi korisni tretmani sa solidnim dokazima:
LLLT – Low Level Laser Therapy – ili tzv., hladni laser je neinvazivna, bezbolna metoda stimulacije rasta kose korišćenjem crvene ili infracrvene svetlosti niskog intenziteta (630-670nm)
PRP (Platelet Rich Plasma) terapija – poznata kao “Vampirski Lifting” za lice, a primenjuje se i na koži glave u cilju stimulacije rasta kose. Metoda je je moderna, minimalno invazivna i koristi sopstvene faktore rasta, a nosač su trombociti.
Transplantacija kose – trenutno po broju izvedenih intervencija prednjači Turska, sa čak 1.5 miliona transplantacija kose u 2024. godini.
Hormonski tretman – lekovi sa anti-androgenim delovanjem (spitonolakton) i terapija estrogenom mogu biti korisni, medjutim još uvek nije potvrdjen pozitivan uticaj hormonske terapije u menopauzi (HRT, Hormon Replacement Therapy) na rast kose.
Finasterid je lek koji se često koristi za lečenje gubitka kose (androgenetska alopecija) i benigne hiperplazije prostate (BPH). Deluje na hormonskom nivou tako što inhibira pretvaranje testosterona u dihidrotestosteron (DHT), hormon koji uzrokuje smanjenje folikula dlake kod genetski predisponiranih osoba (nije odobren za upotrebu kod žena).
NEŽELJENA MALJAVOST (HIRZUTIZAM)
Hirzutizam je prekomeran rast dlaka po muškom obrascu kod žena, često uzrokovan hormonskim disbalansom, posebno viškom androgena. Simptomi mogu varirati od povećanog rasta dlaka na područjima kao što su gornja usna, brada, grudni koš i leđa do akni, gubitka kose ili menstrualnih nepravilnosti. Najčešći uzrok je sindrom policističnih jajnika (PCOS).
Uzroci
- Hormonski disbalans: višak androgena (muških hormona) je najčešći uzrok, ili zbog pojačane proizvodnje od strane jajnika ili usled povećane osetljivosti folikula dlake.
- Sindrom policističnih jajnika (PCOS): Ovo je najčešće osnovno stanje koje dovodi do hirzutizma.
- Drugi uzroci: hormonski tumori, Cushingov sindrom i neki lekovi
Simptomi
- Prekomerna dlakavost tela: tamne, grube dlake na područjima koja se obično viđaju kod muškaraca, kao što su gornja usna, brada, dekolte, leđa i stomak
- Drugi znaci muškog obrasca: akne, masna koža, gubitak kose (androgenetska alopecija) ili dublji glas
- Menstrualne nepravilnosti: neredovni ili izostali menstrualni ciklusi
- Psihološki stres: hirzutizam može dovesti do značajnog psihološkog stresa, srama i socijalne anksioznosti
STRATEGIJE ZA REGULISANJE
- Lekovi sa anti-androgenim dejstvom (Spironolakton)
- Lekovi iz grupe inhibitora 5a-reduktaze (Finasterid)
- Mehaničko odstranjivanje (depilacija)
- Elektroliza i laserski tretmani
- Estrogenska terapija dovodi do odlaganja hirzutizma, ali ga ne sprečava